Gorlicki Zakątek tym razem o jednym z najbardziej tragicznych etapów w historii istnienia Gorlic. Jeśli Wam się spodoba - odwiedźcie Gorlicki Zakątek na facebooku.

Gorlice – galicyjskie Pompeje

2 maja 1915 roku pod Gorlicami rozpoczęło się przełamanie frontu, które przeszło do historii jako jeden z najważniejszych epizodów Wielkiej Wojny.

Dla wielkiej polityki był to militarny sukces państw centralnych.

Dla miasta – początek długiej walki o przetrwanie.

Miasto ruin

Według szacunków zniszczeniu uległo ponad 80% zabudowy miasta. Straty materialne wyniosły blisko 20 milionów koron austro-węgierskich – w odniesieniu do współczesnego budżetu miasta byłaby to strata rzędu 20 miliardów złotych.

Ale statystyki nie oddają tego, co przedstawiało sobą miasto po bitwie.

Inspektor policji Władysław Kijowski zapisał:

„Idę do miasta – wszystkie domy płoną i prawie wszystkie pozawalane. […]

 

W suterynach pełno rannych żołnierzy, jęczą, proszą o wodę. Pomiędzy rannymi leżą już nieżywi. […]

 

Uciekłem na podwórze – tu stos trupów poukładanych jak drzewo i ponakrywanych płachtami. […]

 

Idę na cmentarz – bardzo dużo trupów rosyjskich żołnierzy, wszędzie dużo krwi, nagrobki powywracane, grobowce i kaplice zburzone, krzyż powstańczy leży na ziemi, pełno dużych lejów.”

Na chodnikach przez kilka dni leżały ciała poległych. Dopiero po trzech dniach rozpoczęto prowizoryczne pochówki – często po kilkanaście osób w jednym dole.

„Gorlice, miasto ruin i gruzów, robiło wrażenie jakiegoś nowoczesnego Pompej”

– pisała Matylda z Windisch-Grätzów Sapieżyna.

Szwedzki podróżnik Sven Hedin nazwał je wprost „miastem ruin” – eine Ruinenstadt. Ostrzelana wieża kościoła górowała nad spalonymi dachami, a na ulicach wciąż leżeli zmarli. Wszędzie widoczne były leje po granatach i ślady „deszczu kul”. Pożoga szybów naftowych przez pierwsze noce oświetlała okolicę na wiele kilometrów.

Zniszczony kościół – symbol upadku miasta

Kościół parafialny przedstawiał „okropny widok”:

– wieża utrącona w połowie

– organy rozbite przez granat

– posadzka zasypana gruzem

– sklepienia zawalone

– ławki i konfesjonały w drzazgach

Świątynia – symbol stabilności – stała się symbolem upadku.

Odbudowa, która trwała pokolenia

Pierwsze działania ratunkowe rozpoczęto już latem 1915 roku, natomiast systemowa odbudowa ruszyła dopiero w 1920 roku.

Za symboliczną datę zakończenia odbudowy Gorlic uznaje się 4 kwietnia 1964 r., kiedy oddano do użytku salę gimnastyczną przy Liceum Ogólnokształcącym im. Marcina Kromera.

Jeszcze pod koniec lat sześćdziesiątych prowizoryczne baraki, wzniesione po bitwie, były zamieszkiwane przez mieszkańców, a w latach siedemdziesiątych uporządkowano ostatnie gruzowisko przy ul. Wąskiej.

Zmarnowana szansa?

Już w latach 1915–1916, a więc jeszcze w czasie trwającej wojny, powstał ambitny plan regulacyjny autorstwa Stefana Stobieckiego. Zakładał stworzenie nowoczesnych Gorlic – miasta szerokich ulic, uporządkowanego rynku i przemyślanego układu komunikacyjnego.

Nie został zrealizowany.

Ostatecznie zwyciężyła odbudowa etapowa, podporządkowana realiom finansowym i politycznym kolejnych epok.

Gorlice mogły zostać odbudowane jako miasto przyszłości.

Zostały odbudowane jako miasto, które po prostu musiało przetrwać.

::news{"type":"see-also","item":"41555"}

::news{"type":"see-also","item":"41336"}

::news{"type":"see-also","item":"41285"}