Boom naftowy i największy okres prosperity Gorlic 

Ropa naftowa była znana i wykorzystywana na ziemi gorlickiej od setek lat, jednak dopiero w XIX wieku nastąpił przełom o charakterze przemysłowym. Rozwój technologii, sprzyjające regulacje prawne oraz napływ kapitału sprawiły, że surowiec o lokalnym znaczeniu stał się podstawą nowoczesnej gałęzi przemysłu. Gorlice, wcześniej funkcjonujące jako ważny ośrodek handlu i rzemiosła, weszły wówczas w nową fazę rozwoju, osiągając największy okres prosperity w swojej historii.

Początek przemysłu naftowego

W 1852 roku w Pustym Lesie w Siarach uruchomiono pierwszą przemysłową kopalnię ropy naftowej, opartą na planowej eksploatacji surowca. Pozyskiwaną ropę przerabiano w destylarni w Kobylance, uzyskując asfalt oraz paliwo dające czysty, jasny płomień. Informacje o tym przełomie szybko rozeszły się po monarchii austro-węgierskiej, wskazując Gorlice jako jeden z kluczowych ośrodków rodzącego się przemysłu naftowego.

Prawo, kapitał i gorączka naftowa

Rozwój przyspieszyły regulacje prawne. Uchwała z 1854 roku dopuściła swobodne poszukiwania ropy, a nowelizacja z 1884 roku przekazała prawa do surowców właścicielom gruntów. Sprzyjało to powstawaniu licznych spółek i towarzystw naftowych. W poszukiwanie „płynnego złota” angażowali się przedstawiciele wszystkich warstw społecznych: ziemianie, duchowieństwo, urzędnicy, mieszczanie i chłopi. Zjawisko to określano mianem gorączki naftowej.

Miasto światła i nowoczesności

Wieść o bogatych złożach ropy przyciągnęła do Gorlic Ignacego Łukasiewicza. Jego przyjazd do miasta oraz zapalenie pierwszej na świecie ulicznej lampy naftowej miały znaczenie zarówno symboliczne, jak i praktyczne. W czasie, gdy w wielu częściach świata dopiero poszukiwano złóż ropy, gorlickie ulice były już oświetlane lampami naftowymi.

Znaczenie światowe Zagłębia Gorlickiego

W latach 80. XIX wieku ziemia gorlicka była najważniejszym obszarem wydobycia ropy w Galicji. W tym samym okresie Galicja zajmowała trzecie miejsce na świecie pod względem wydobycia – po Stanach Zjednoczonych i Rosji – a około połowa galicyjskiej produkcji pochodziła z Zagłębia Gorlickiego.

Instytucjonalne zaplecze przemysłu

Od 1877 roku działało Towarzystwo dla Opieki i Rozwoju Przemysłu i Górnictwa Naftowego w Galicji, przemianowane później na Krajowe Towarzystwo Naftowe. W latach 1882–1886 wydawano pierwsze na świecie specjalistyczne czasopismo naftowe „Górnik”.

Gorlice były więc nie tylko miejscem wydobycia surowca, lecz także ośrodkiem organizacyjnym i intelektualnym rozwijającej się branży.

Przemysł na skalę europejską

Przełomowym momentem były inwestycje zagraniczne. W 1883 roku kanadyjski inżynier William Henry Mac Garvey oraz austriacki finansista John Simeon Bergheim uruchomili w Gliniku Mariampolskim fabrykę sprzętu wiertniczego, a w 1885 roku dużą rafinerię ropy naftowej.

Równolegle powstawały zakłady chemiczne, metalowe, fabryki świec parafinowych, nawozów sztucznych i kotłów, a także cegielnie, stolarnie i mniejsze warsztaty z napędem motorowym.

Kapitał i globalne ambicje

12 sierpnia 1895 roku decyzją Austriackiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Mac Garvey i Bergheim uzyskali koncesję na utworzenie Galicyjskiego Karpackiego Naftowego Towarzystwa Akcyjnego o kapitale zakładowym 10 milionów koron.

Przedsiębiorstwo funkcjonowało nieprzerwanie do lat 20. XX wieku, przodując w wydobyciu i przerobie ropy oraz dysponując rozległym zapleczem technicznym.

Uznanie na najwyższym szczeblu

Znaczenie tych osiągnięć potwierdziło uhonorowanie Mac Garveya w 1908 roku przez Franciszka Józefa I podczas ceremonii w Wiedniu.

Doceniono wprowadzenie kanadyjskiego systemu wiertniczego do Galicji oraz uczynienie monarchii eksporterem netto ropy naftowej.

Miasto i powiat w apogeum rozwoju

Utworzenie w 1867 roku powiatu gorlickiego znacząco podniosło rangę miasta i umocniło jego pozycję administracyjną w regionie. Powiat obejmował 875 km² i liczył ok. 56 tys. mieszkańców, a tuż przed I wojną światową ponad 82 tys.

W 1885 roku oddano do użytku linię kolejową z Zagórzan do centrum Gorlic, a równolegle prowadzono starania o jej przedłużenie przez Bardejów w kierunku Budapesztu, co świadczyło o ponadregionalnych ambicjach miasta.

Nowoczesna przestrzeń miejska

Gorlice szybko się rozrastały i modernizowały. Przebudowano centrum miasta, powstawały nowe obiekty publiczne, a symbolem postępu było wprowadzenie oświetlenia elektrycznego na rynku.

Ważnym elementem przestrzeni miasta był także park – najstarszy w Polsce naturalny park miejski – uznawany za jeden z najpiękniejszych w Galicji i będący miejscem życia towarzyskiego, które zgodnie z ówczesnymi obyczajami, wypadało odwiedzić każdemu gentlemanowi i każdej damie.

Stan u progu wojny

Tuż przed wybuchem I wojny światowej Gorlice były miastem o ugruntowanej pozycji gospodarczej, rozwiniętej infrastrukturze i znaczeniu ponadlokalnym. Dorobek epoki nafty wyznaczał punkt odniesienia dla wydarzeń wojennych, które wkrótce miały zasadniczo zmienić losy miasta i regionu.

Gorlicki Zakątek

Nie każdy jeszcze o nim usłyszał, ale wielu już polubiło! Czym jest? Archiwalne fotografie, pocztówki, fragmenty prasy oraz ciekawostki dotyczące Gorlic i okolic - tak swoją stronę opisuje w jej bio autor, Wiktor Pabisz. Na stronie znajdziecie zarówno wiele treści prawiących o historycznych ciekawostkach naszego regionu, ale też treści poruszające bardziej współczesne tematy. Artykuły nie są formatem informacyjnym, mają luźny format i zdecydowanie bliżej im do felietonu, czy też luźnej rozprawki. Z pewnością co można powiedzieć - są ciekawe i warte przeczytania!

::news{"type":"see-also","item":"41285"}