materiały partnera
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia określa krąg spadkobierców i wielkość ich udziałów — na przykład, że dwoje dzieci dziedziczy po połowie. Nie oznacza to jednak, że każde z nich otrzymuje połowę mieszkania w naturze. Do czasu działu spadku wszyscy spadkobiercy są współuprawnieni do całego majątku spadkowego w odpowiednich ułamkach. Sprzedaż nieruchomości, jej obciążenie czy nawet istotniejsze decyzje dotyczące zarządu wymagają w tej sytuacji zgody wszystkich.
Dział spadku może nastąpić w drodze umowy między spadkobiercami albo na mocy orzeczenia sądu. Droga umowna wymaga zgody wszystkich spadkobierców co do sposobu podziału i jest zdecydowanie szybsza oraz tańsza. Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowa musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego. Droga sądowa jest konieczna wtedy, gdy spadkobiercy nie potrafią dojść do porozumienia, gdy któryś z nich jest nieznany z miejsca pobytu albo gdy wśród nich znajduje się osoba małoletnia lub ubezwłasnowolniona.
Kancelaria prowadzi sprawy spadkowe na wszystkich etapach — od stwierdzenia nabycia spadku po dział majątku i rozliczenia między spadkobiercami.
Sąd może dokonać podziału na trzy sposoby. Podział fizyczny polega na rozdzieleniu składników majątku między spadkobierców — na przykład jednemu przypada mieszkanie, drugiemu działka i oszczędności. Przyznanie składnika jednemu spadkobiercy z obowiązkiem spłaty pozostałych stosuje się wtedy, gdy podział fizyczny jest niemożliwy lub niecelowy, co przy pojedynczej nieruchomości jest sytuacją typową. Trzecim rozwiązaniem jest sprzedaż licytacyjna i podział uzyskanej sumy, stosowana jako ostateczność, ponieważ zwykle prowadzi do uzyskania ceny niższej niż rynkowa.
W postępowaniu działowym rozliczeniu podlegają również nakłady poczynione przez poszczególnych spadkobierców na majątek spadkowy — na przykład remont odziedziczonego domu sfinansowany przez jedno z rodzeństwa. Odrębnym zagadnieniem jest zaliczenie darowizn otrzymanych od spadkodawcy za jego życia. Zgodnie z przepisami spadkobiercy będący zstępnymi lub małżonkiem co do zasady zaliczają na poczet swojego udziału darowizny otrzymane od spadkodawcy, chyba że z treści darowizny lub okoliczności wynika, iż została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. To zagadnienie bywa źródłem najpoważniejszych sporów rodzinnych.
Prawo nie przewiduje terminu, w którym dział spadku musi zostać przeprowadzony — można go dokonać po wielu latach. Zwłoka rodzi jednak realne problemy. Wraz z upływem czasu umierają kolejni spadkobiercy, a ich udziały przechodzą na następne pokolenia, co wielokrotnie zwiększa liczbę uczestników postępowania. Zdarza się, że dział spadku po osobie zmarłej trzydzieści lat temu wymaga ustalenia kilkunastu spadkobierców rozproszonych po kraju i za granicą. Im wcześniej sprawa zostanie uregulowana, tym prostsza i tańsza pozostaje procedura.
Opłata sądowa od wniosku o dział spadku wynosi 500 zł, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu — 300 zł. Gdy dział spadku połączony jest ze zniesieniem współwłasności, opłata wzrasta do 1 000 zł, a przy zgodnym projekcie działu i zniesienia współwłasności wynosi 600 zł. Ustawodawca wyraźnie premiuje więc porozumienie spadkobierców. Do kosztów należy doliczyć ewentualną opinię biegłego rzeczoznawcy majątkowego, jeżeli konieczne jest ustalenie wartości nieruchomości — jest to wydatek rzędu kilku tysięcy złotych. Przy dziale umownym u notariusza koszt zależy od wartości majątku i ustalany jest według taksy notarialnej.
Zagadnienia działu spadku należą do obszaru prawa cywilnego, stanowiącego jeden z filarów praktyki kancelarii. Aby omówić sytuację swojej rodziny i wybrać optymalny sposób podziału majątku, skontaktuj się z kancelarią.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej. W celu uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej prosimy o kontakt z kancelarią.
