Zdj. ilustracyjne / pexels
Ochrona maszyn w zakładzie spożywczym nie ogranicza się do serwisowania, smarowania i wymiany zużytych części. Duże znaczenie ma również odpowiednio dobrana chemia myjąca i procesowa. Pomaga usuwać osady, utrzymywać wymagany poziom higieny oraz ograniczać wpływ intensywnego czyszczenia na elementy instalacji.
Warunki panujące w produkcji spożywczej są szczególnie wymagające. Tłuszcze, białka, cukry, osady mineralne, wilgoć i podwyższona temperatura występują równolegle z częstymi cyklami mycia i dezynfekcji. Dlatego preparaty muszą skutecznie usuwać zabrudzenia, a jednocześnie być właściwie dobrane do materiałów, z których wykonane są urządzenia.
Urządzenia produkcyjne mają stały kontakt zarówno z surowcem, jak i środkami wykorzystywanymi podczas mycia oraz dezynfekcji. Nieprawidłowo dobrane preparaty lub niewłaściwe parametry procesu mogą sprzyjać zużyciu powierzchni, uszczelek czy elementów instalacji.
Do najczęstszych problemów należą:
osady organiczne – białka, tłuszcze i pozostałości surowców mogą tworzyć warstwy utrudniające czyszczenie, ograniczające przepływ i pogarszające wymianę ciepła;
kamień i osady mineralne – odkładają się między innymi w instalacjach, zbiornikach i na powierzchniach grzewczych, wpływając na sprawność urządzeń;
korozja – może rozwijać się pod wpływem wilgoci, nieodpowiedniego pH, temperatury lub kontaktu materiału z niewłaściwie dobraną chemią;
biofilm – struktura tworzona przez mikroorganizmy, która może być trudniejsza do usunięcia niż pojedyncze zanieczyszczenia mikrobiologiczne i wymaga właściwie opracowanych procedur higienicznych.
Nawet niewielka ilość osadu może z czasem wpływać na sprawność wymiany ciepła czy drożność instalacji. Z drugiej strony zbyt agresywne środki lub ich niewłaściwe stężenie mogą niekorzystnie oddziaływać na stal nierdzewną, tworzywa i elastomery. Dlatego skuteczne mycie powinno iść w parze z bezpieczeństwem materiałowym.
Surfaktanty, czyli substancje powierzchniowo czynne, są częstym składnikiem preparatów myjących. Obniżają napięcie powierzchniowe cieczy, dzięki czemu roztwór łatwiej zwilża czyszczoną powierzchnię i dociera do zalegających na niej zabrudzeń.
Ma to szczególne znaczenie przy usuwaniu tłuszczów i zabrudzeń mieszanych. Odpowiednio dobrane surfaktanty mogą wspomagać odrywanie zanieczyszczeń od powierzchni, ich emulgowanie lub dyspergowanie, a następnie usuwanie wraz z roztworem myjącym.
W zależności od rodzaju formulacji surfaktanty mogą również wpływać na pienienie. W myciu pianowym pożądana jest piana utrzymująca preparat na powierzchni przez określony czas, natomiast w systemach obiegowych nadmierne pienienie może utrudniać prowadzenie procesu. Dlatego rodzaj substancji powierzchniowo czynnej powinien być dopasowany do metody aplikacji.
Preparaty wykorzystywane w zakładach spożywczych często zawierają również kwasy, alkalia, sekwestranty oraz składniki ograniczające niekorzystne oddziaływanie środka na powierzchnię. O skuteczności całej formulacji decyduje więc współdziałanie poszczególnych składników, a nie obecność jednego dodatku.
Preparat przeznaczony do utrzymania higieny powinien być dobrany zarówno do rodzaju zabrudzenia, jak i powierzchni, na której będzie stosowany. Środek skuteczny wobec osadów mineralnych nie musi być odpowiednim rozwiązaniem do usuwania tłuszczów czy pozostałości białkowych.
Znaczenie mają przede wszystkim trzy elementy: rodzaj zabrudzenia, materiał powierzchni oraz warunki stosowania preparatu. Temperatura, stężenie, czas kontaktu i jakość wody mogą istotnie wpływać na wynik mycia.
Odpowiednio opracowany program higieniczny pomaga ograniczać gromadzenie osadów i utrzymywać powierzchnie w stanie umożliwiającym skuteczne czyszczenie i dezynfekcję. Może również ograniczać konieczność powtarzania procesu, jeśli zabrudzenia są właściwie rozpoznane, a parametry pracy prawidłowo ustawione.
Rozwiązania przeznaczone do konkretnych zastosowań w zakładach spożywczych oferuje Gemsur MDA sp. z o.o.
„W GEMSUR posiadamy preparaty przeznaczone do konkretnych zadań związanych z utrzymaniem higieny w zakładach spożywczych. AMIDACID FOAM pomaga usuwać kamień, rdzę i osady mineralne, a jego formuła wspiera ochronę czyszczonych powierzchni przed korozją podczas mycia. ABM-1 służy do dezynfekcji powierzchni i urządzeń, natomiast LISTEROGEM wspomaga mycie i sanityzację z użyciem aktywnej piany. Dobór środka zależy od rodzaju zabrudzeń i powierzchni, którą trzeba oczyścić” – mówi ekspert firmy GEMSUR sp. z o.o.
Przykład ten pokazuje, dlaczego preparaty powinny być dobierane do konkretnego zadania. Innych właściwości wymaga środek przeznaczony do usuwania osadów mineralnych, innych preparat dezynfekujący, a jeszcze innych produkt stosowany w myciu pianowym.
Dobór chemii powinien wynikać z warunków panujących w danym zakładzie i charakteru produkcji. Szczególne znaczenie ma to w instalacjach mających kontakt z różnymi surowcami lub pracujących w kilku reżimach technologicznych.
Przy wyborze preparatu warto uwzględnić:
rodzaj zabrudzeń – tłuszcze, białka, cukry, kamień, rdza i osady mieszane wymagają różnych sposobów usuwania;
materiał powierzchni – stal nierdzewna, tworzywa sztuczne i elastomery mogą inaczej reagować na kwasy, zasady oraz środki dezynfekujące;
metodę aplikacji – inne wymagania stawia mycie pianowe, inne obiegowe, a jeszcze inne mycie ręczne;
parametry robocze – stężenie preparatu, temperatura, czas kontaktu i jakość wody wpływają zarówno na skuteczność, jak i bezpieczeństwo procesu.
Warto również kontrolować rezultaty prowadzonego mycia. Pozostający nalot, nawracające osady czy pogarszający się stan powierzchni mogą wskazywać, że środek lub parametry jego stosowania wymagają korekty.
Nie zawsze problem leży w samym preparacie. Przyczyną może być zbyt krótkie działanie środka, nieprawidłowe stężenie, nieodpowiednia temperatura albo niewłaściwa kolejność poszczególnych etapów mycia.
Stan urządzeń wpływa nie tylko na koszty serwisowania, ale również na ciągłość produkcji i możliwość utrzymania wymaganych warunków higienicznych. Nagromadzone osady mogą pogarszać pracę instalacji, natomiast niewłaściwie prowadzona higienizacja może sprzyjać szybszemu zużyciu niektórych elementów.
Dlatego ochronę maszyn warto traktować jako połączenie prawidłowej eksploatacji, regularnej kontroli stanu urządzeń oraz właściwie opracowanych procedur mycia i dezynfekcji. Surfaktanty i inne składniki formulacji mogą wspierać skuteczne usuwanie zabrudzeń, ale o końcowym rezultacie decyduje cały proces – od rozpoznania problemu po dobór preparatu i jego prawidłowe zastosowanie.
Takie podejście pozwala skuteczniej utrzymywać czystość instalacji, ograniczać powstawanie osadów i zmniejszać ryzyko uszkodzeń wynikających z niewłaściwie prowadzonego mycia.
