Tłusty czwartek, obecnie obchodzony głównie poprzez jedzenie pączków, ma wielowiekową tradycję i był niegdyś częścią intensywnego tygodnia zabaw poprzedzających Wielki Post – podkreślił w rozmowie z PAP historyk prof. Jarosław Dumanowski.

Jak wyjaśnił, skoro post – obejmujący nie tylko ograniczenia w jedzeniu, ale też w zabawach i życiu towarzyskim – trwał 40 dni, to czas bezpośrednio przed nim był okresem „nasycania się życiem na zapas”. Ostatni tydzień karnawału, zwany ostatkami, w XVII i XVIII wieku bywał czasem nieprzerwanych uczt, tańców i picia alkoholu.

Jednym z najbardziej charakterystycznych zwyczajów był kulig, który – jak zaznaczył historyk – nie ograniczał się do jazdy saniami. Była to wędrująca biesiada, podczas której odwiedzano kolejne dwory, opróżniając spiżarnie i powiększając grono uczestników zabawy.

Pączki stały się symbolem tego okresu nieprzypadkowo. Dawny post zakazywał bowiem nie tylko mięsa, ale również jaj, masła i tłuszczów zwierzęcych. Smażone na smalcu pączki, bogate w jajka, stanowiły esencję produktów, które miały na długie tygodnie zniknąć z jadłospisu. Ich jedzenie było symbolicznym pożegnaniem karnawału.

Historyk podkreślił, że dawne pączki różniły się od współczesnych. Były często twardsze, mniej puszyste, czasem pieczone lub smażone w płytkim tłuszczu. Nadzienia bywały bardzo różnorodne – od konfitur z dzikiej róży i bzu po wersje migdałowe, korzenne czy pakowane cukrowym syropem.

Ostatnim akcentem karnawału był tzw. śledzik, czyli zabawa we wtorek przed Środą Popielcową, symbolicznie wprowadzająca w czas postu.

Zanik dawnych zwyczajów – zdaniem prof. Dumanowskiego – wiąże się głównie z osłabieniem praktyk postnych i zmianą stylu życia. Tłusty czwartek przetrwał jednak jako przyzwolenie na chwilowe odstępstwo od codziennej dyscypliny i diety.

Mira Suchodolska (PAP)

Całą rozmowę z prof. Jarosław Dumanowskim nadamy o godz. 6.21.

mir/ joz